3 tháng 7, 2018

TIẾNG NEPAL - NEPAL BHASA (PHẦN 1)


TIẾNG NEPAL LÀ GÌ?
TIẾNG NEPALI HIỆN TẠI CÓ GỐC TỪ HINDINEPAL BHASA (tiếng Nepal) thực ra không phải là tiếng Nepali hiện tại được Quốc hội Nepal công nhận làm quốc ngữ cho một quốc gia nhiều tộc người,  nhiều ngôn ngữ. 

    Nepal Bhasa thực ra là ngôn ngữ chính thức của người Newar (còn gọi thông dụng là tiếng Newari),  chủ nhân của Nepal Mandala.
Sau khi vương tộc Shah đánh bại được các vua Malla và chiếm được Thung lũng Kathmandu vào năm 1768,  để dập tắt sự phản kháng của người Newar và thiết lập sự cai trị tuyệt đối của mình,  triều đại Shah đã lấy tiếng Hindi của Ấn Độ rồi chế biến lại chút  đỉnh để  tạo thành tiếng Nepali của triều đại mới.  Thâm hiểm hơn,  triều đại Shah chẳng những đặt tiếng Newari ra khỏi đời sống văn hoá,  chính trị của vương quốc Nepal mà còn ăn cắp luôn cả cái tên Nepal Bhasa để đặt cho thứ tiếng mới của mình.
Sự huỷ hoại    hệ thống của triều đại Shah suốt 200 năm qua đã hầu như xoá sổ một nền văn minh có quá khứ huy hoàng trải dài 2000 năm,  có tiếng nói,  chữ viết đặc sắc.


BỘ CHỮ RANJANA LIPPI CỦA NGƯỜI NEWAR Ở KATHMANDU VALLEY


Một trong những  đặc sắc của Nepal Bhasa là tạo ra bộ chữ Ranjana (Ranjana Lippi).  Đây là một bộ chữ thư pháp rất mỹ thuật chuyên dùng cho kinh sách và văn bản quan trọng của Nhà nước không chỉ của Nepal cổ trung đại mà cả Tibet,  Sikkim,  Bhutan và tất cả các tiểu quốc vùng Hy Mã Lạp Sơn. Kinh sách Tibet ngày nay chúng ta thường thấy chính là sử dụng bộ chữ Ranjana để viết.



Ngoài ra,  do Nepal Bhasa có nguồn gốc từ cổ tự Brahmi (cổ tự chính thức thời Asoka -300 năm TCN) và ngôn ngữ Sanskrit nên các học giả Newar ngày trước có thể đọc được các văn bản Brahmi. Một điều rất tuyệt nếu giới nghiên cứu Tây phương biết được mà tận dụng thì đã không phải tốn công đoán mò các bản văn của Asoka suốt cả hàng trăm năm.
Điều đáng buồn là không chỉ di sản Ranjana mà ngay cả Nepal Bhasa (tiếng Newari) ngày nay cũng đã mai một ngay chính trong cộng đồng người Newar.  Không chỉ giới trẻ Newar mù tịt về Nepal Bhasa mà ngay cả giới trung niên cũng không mấy người "biết" thứ ngôn ngữ đặc sắc đó của tổ tiên mình. 

(CÒN TIẾP)